Tradycyjna zabudowa regionalna

Wdzydzki Park Krajobrazowy położony jest w regionie etnograficznym określanym jako Kaszuby Południowe. Wokół Jeziora Wdzydze i na północ od niego zamieszkuje grupa etniczna Kaszubów zwana Łyczakami, zaś południową część parku z Wielem zamieszkują tzw. Zaboracy. Jest to obszar, na którym najdłużej w regionie Kaszub żywa była stara tradycja budowlana. Warunki fizjograficzne oraz glebowe sprawiły, że osadnictwo wkroczyło na ten teren stosunkowo późno.

W pobliżu WPK, na terenie jego otuliny istnieją tylko trzy duże wsie – Lipusz, Dziemiany i Wiele. Typową dla terenu WPK wsią jest wieś średnia (Kalisz, Górki, Borsk), mała lub bardzo mała.
   Również charakterystyczny jest przysiółek oraz wybudowanie, składające się z jednego lub dwóch gospodarstw. Tradycyjna zagroda na terenie parku to zagroda dwubudynkowa, często z budynkiem gospodarczym, wąskofrontowym wysuniętym przed lico szerokofrontowego domu mieszkalnego.

Specyficznym rysem dla obszaru WPK jest również występująca we wsi własność szlachecka, posiadająca większą zagrodę oraz oddzielną oborę i stodołę.
Częstym elementem zagospodarowania zagrody była oddzielna piwniczka ziemna oraz piec chlebowy. Jedynie w zagrodach dużych na działce w środku wsi, na skraju wsi lub na wybudowaniach oraz w zagrodach własności szlacheckiej istniała tradycja zieleni wysokiej.
Do ważnych elementów zabudowy wsi należały też takie budowle jak: młyny, karczmy, kuźnie, kapliczki i krzyże.

Wśród zachowanych obiektów kulturowych o wysokich wartościach znajdują się: zachowane układy  przestrzenne wsi, przykłady tradycyjnych układów zagród i ich elementów, przykłady tradycyjnej zabudowy drewnianej. Do wsi o wybitnych wartościach kulturowych należą: Bąk, Borsk, Czarlina, Górki, Juszki, Kalisz Kaszubski, Lipusz, Loryniec, Olpuch, Piechowice, Płocice, Wąglikowice, Wdzydze Kiszewskie, Wdzydze Tucholskie i Wiele.Obszar osadniczy, który znalazł się w obrębie parku, jego otuliny bądź w najbliższym sąsiedztwie wydał wielu twórców i animatorów kultury, jak Derdowski, Gulgowska, Rogala, Majkowski, Ostrowska itd. dla których jezioro Wdzydze i jego okolice były inspiracją dla twórczości literackiej.