Historia i kultura:
Historia
Kultura
Muzea
Zabytki
  WartoÅ›ci historyczne:

Wartości historyczne Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego

 

Ślady przedhistorycznego osadnictwa z okresu neolitu (III – II tyś. p.n.e) pochodzą z grodziska na Szwedzkim Ostrowie.
Na wczesną epokę żelaza (V – IV w. p.n.e.) datowane są cmentarzyska w Czarlinie i Kaliszu. W Kaliszu odkryto również pozostałości znacznie młodszej osady z okresu wczesnego średniowiecza.

PoczÄ…tki osadnictwa historycznego sÄ… tu odnotowywane dopiero od koÅ„ca wieku XIII wraz z rozwojem wsi Piechowice. Pod koniec XV wieku istniaÅ‚y tu ponadto wsie: Lipusz, Kalisz i Dziemiany. Wsie powstajÄ…ce do koÅ„ca XV wieku zakÅ‚adane byÅ‚y przeważnie na prawie niemieckim (cheÅ‚miÅ„skim i magdeburskim).

Od koÅ„ca XVI do poÅ‚owy XVIII wieku powstawaÅ‚y dalsze osady. Część z nich zwiÄ…zana byÅ‚a z istniejÄ…cymi w lasach piecami smolnymi i hutami szkÅ‚a, część z zakÅ‚adanymi mÅ‚ynami, tartakami. Wokół niektórych z nich wyksztaÅ‚ciÅ‚y siÄ™ wsie chÅ‚opskie (Olpuch, Juszki, Szenajda, Grzybowo, Lipuska i Sycowa Huta). Natomiast  powstaÅ‚e w drugiej poÅ‚owie XVII wieku wsie Wdzydze Kiszewskie, Wdzydze Tucholskie i Czarlina uksztaÅ‚towaÅ‚y siÄ™ w oparciu o istniejÄ…ce tu osady rybackie.

W początkach XX wieku powstawały folwarki rolne (Kliczkowy) oraz osady pracowników leśnych i pracowników kolei. Podstawą egzystencji miejscowej ludności było rolnictwo. Do końca XVIII wieku uprawiano głównie zboża, z czego ze względu na warunki siedliskowe przeważało żyto, a w dalszej kolejności owies i sporadycznie jęczmień. Mniejsze areały zajmowały groch, bukwita (gryka) oraz len. Przemiałem zboża zajmowały się młyny w Lipusza i Kaliszu (od XV w.) i Grzybowie (od XVII w.).

Podstawą egzystencji miejscowej ludności było rolnictwo. Do końca XVIII wieku uprawiano głównie zboża, z czego ze względu na warunki siedliskowe przeważało żyto, a w dalszej kolejności owies i sporadycznie jęczmień. Mniejsze areały zajmowały groch, bukwita (gryka) oraz len. Przemiałem zboża zajmowały się młyny w Lipusza i Kaliszu (od XV w.) i Grzybowie (od XVII w.).
   Lekkie piaski o cienkiej warstwie próchnicy jakie dominujÄ… na tych terenach przy zastosowaniu trójpolowego systemu uprawy eliminowaÅ‚y użycie pÅ‚uga na rzecz radÅ‚a. Z tego też wzglÄ™du podstawowÄ… jednostkÄ… miary powierzchni pól byÅ‚y nie Å‚any, lecz radÅ‚a, inaczej zwane źrebiami. UprawÄ… ziemi zajmowali siÄ™ gburzy odprowadzajÄ…cy czynsz roczny na rzecz aktualnych wÅ‚aÅ›cicieli gruntu, lemani (tzw. wolni chÅ‚opi), oraz drobna szlachta. Åšrednia wielkość gospodarstwa wahaÅ‚a siÄ™ od 1 do 2 radeÅ‚, co w przeliczeniu na dzisiejsze jednostki dawaÅ‚o od 17 do okoÅ‚o 70 ha.

W hodowli dominowaÅ‚y zwierzÄ™ta sprzężajne (pociÄ…gowe). ByÅ‚y to woÅ‚y oraz rzadziej konie, bÄ™dÄ…ce głównie w posiadaniu lemanów, soÅ‚tysów i szlachty. Oprócz zwierzÄ…t sprzężajnych hodowano owce,  w mniejszych iloÅ›ciach krowy i Å›winie. Brak dobrych łąk zmuszaÅ‚ czÄ™sto do wypasania zwierzÄ…t w lasach. Dosyć powszechnie rozwiniÄ™ta byÅ‚a hodowla drobiu, zważywszy, że już od czasów krzyżackich gburzy zobowiÄ…zani byli pÅ‚acić daniny w kurach.
   Znaczne korzyÅ›ci gospodarcze dawaÅ‚ też las. Podstawowym profitem byÅ‚o oczywiÅ›cie drewno. Obfitego wystÄ™powanie drzewostanów sosnowych sprzyjaÅ‚o rozwojowi bartnictwa. Pierwsze wzmianki na temat leÅ›nej hodowli pszczół pochodzÄ… z dokumentów krzyżackich z poczÄ…tku XIV w. i odnoszÄ… siÄ™ do barci leżących nad obecnie osuszonym jeziorem KoÅ‚piny. Najbardziej jednak ciekawÄ… formÄ… przemysÅ‚u leÅ›nego byÅ‚o smolarstwo. Smołę wypalano z bogatej w żywice karpiny sosnowej tj. karczów i korzeni. Oprócz tego otrzymywano wÄ™giel drzewny i smolne Å‚uczywa.
   Warunki naturalne wpÅ‚ynęły na to, iż w życiu gospodarczym znacznÄ… rolÄ™ odgrywaÅ‚o rybołówstwo. Od drugiej poÅ‚owy XV wieku wszystkie wiÄ™ksze jeziora, podobnie jak lasy byÅ‚y wÅ‚asnoÅ›ciÄ… królewskÄ… i podlegaÅ‚y administracji starostów. LudnoÅ›ci chÅ‚opskiej pozwalano Å‚owić wÄ™dkami i maÅ‚ymi sieciami tylko latem i na wÅ‚asne potrzeby konsumpcyjne. PoÅ‚owy najwiÄ™kszÄ… sieciÄ… - niewodem oraz klepÄ… i przewÅ‚okÄ… zarezerwowane byÅ‚y prawie wyłącznie starostom. Szczególnie pracochÅ‚onne byÅ‚y zimowe poÅ‚owy niewodem odbywajÄ…ce siÄ™ na głębszych jeziorach. Zimowe rukowanie niewodu (przeciÄ…ganie) wymagaÅ‚o niejednokrotnie zaangażowania 40 ludzi, głównie rekrutujÄ…cych siÄ™ wÅ›ród gburów i pustkowian.

 

To top

  Mapa Parku:
Design Copyright © 2008 B-D-S.pl 
Content Copyright © 2008 WdzydzkiPark.pl 
All Rights Reserved